İçeriğe geç

Temel Linux Komutları

Komutlardan bahsetmeden önce, öncelikle Linux dediğimiz şeyin tam olarak neyi ifade ettiğine bakmamız gerekiyor. Çoğu insan tarafından kullanılan bu Linux, aslında bir işletim sisteminin hamurudur. Yani tek başına Linux aslında bir işletim sistemini oluşturmaz. Bu tanımı biraz daha açmakta fayda var elbette.

Linux, operating system (OS) dediğimiz işletim sisteminin bir çekirdeğini oluşturur. Piyasa da çoğunlukla duyduğumuz Kali Linux, Parrot OS, Pardus, Ubuntu gibi sistemler Linux’un hamurundan türetilmiş sistemlerdir. Linux aslında tek başına bir hamurdur. Android olarak kullandığımız telefonlarda Linux’un bir hamurundan türetilmiştir. Linux hakkında kısa bir tanımdan sonra gelin hep birlikte bu komutların nasıl işlediğini anlatalım.

Peki Neden Linux?

Linux, çoğumuzun kullandığı Windows’un aksine belirli bir amaç doğrultusunda oluşturulan bir sistemdir. Linux’un bazı dezavantajları ve avantajları bulunmaktadır. Örneğin dezavantaj olarak .exe tabanlı dosyalar Linux üzerinde çalışamaz. (Wine yardımıyla elbette açabiliriz ancak tam olarak stabil bir şekilde çalışmaları beklenmez.) Linux’un .exe dosyalarını çalıştırmaması çoğu durum için dezavantaj gibi görünebilir. Ancak virüslerin neredeyse büyük bir kısmı .exe tabanlı çalışmaktadır. Yani dezavantaj bir anda avantaja dönebilir. Bunun haricinde Linux’un dağıtımlarından birisini kurduğunuz zaman kurduğunuz dağıtıma göre toolkitler hazır bir şekilde kurulu olarak size gelir.

Donanım konusunda güçlü bir yapıda olması işinizi kolaylaştırır. Örneğin Parrot OS yüklediğinizde bilgisayarınıza driver yüklemenize gerek kalmaz var olan çoğu donanımı otomatik olarak kendisi tanır.

Linux, işlem gücü olarak daha hızlı ve stabil olarak çalışır. Sorunlarla baş etmek biraz can sıkıcı olsa da hatanın nereden geldiğini ve ne şekilde tekrar edeceğini kestirmek başlangıç düzeyindeki bir kullanıcı için can sıkıcıdır. Ancak bilinmelidir ki Linux her haliyle özel ve güçlü bir yapıya sahiptir. Server diye tanımladığımız sunucuların büyük bir kısmı Linux kullanmaktadır.

Windows genellikle GUI(Graphical User Interface) olarak işletim sistemine öncelik vermektedir. Unix ve Linux gibi sistemler CLI(Command Line Interface) kısmını daha öncelikli olarak baz almaktadır. GUI dediğimiz şey grafiklerle desteklenen arayüzlerdir. Bu arayüzler maalesef bilgisayarın performansına olumsuz etki eder. Kullanımları kolay ve rahattır. Ancak bu durum RAM, GPU, CPU gibi I/O elemanlarının verimini düşürür. CLI dediğimiz sistemler ise genellikle siyah ekran diye tanımlanır. Sürekli komutla işler yürütüldüğü için arayüzde harcanan enerjiden tasarruf edilir. Bu durum kullanıcılar tarafından karmaşıklığı arttırdığı için çoğu kişi Linux macerasına başlamadan bu yoldan vazgeçer.

Linux Shell Nedir?

Linux Shell, terminal olarak isimlendirdiğimiz bir kabuktur. Windows işletim sisteminde cmd komutuyla açtığımız pencere tam olarak bunun karşılığıdır. Linux kullanıcıları genelde bu ekranla haşır neşir olmak zorundadır.

Dediğimiz gibi Linux konusunda .exe formatı maalesef olmadığı için çoğu uygulamanın manuel ve konsoldan repo dediğimiz bölgeye eklenmiş olması gerekir. Spotify yüklemek isteyen bir kullanıcının nasıl bir yol izleyeceğini buradan örnek olarak açıklayarak yazımıza devam edelim.

Öncelikle terminalimizi (uç birim) açmamız gerekiyor. Daha sonra yönetici olduğumuzu bilgisayara tanımlamamız lazım. Linux da su komutu, Windows’da sağa tıklayıp bir uygulamayı yönetici olarak çalıştırmanın tam olarak karşılığıdır. Bu olaya root olma olayı denir.

Komutu verdikten sonra bilgisayarımız bizden şifre isteyecektir. Şifremizi girdikten sonra yönetici olarak işlemimize devam edebiliriz.

Web tarayıcı sekmesine tıklayarak arama kısmına “Spotify For Linux” yazıyoruz.

Debian Sistem İçin Spotify Kurulum kısmı

Daha sonra ilk kısımda yazan yeri kopyalayıp terminal kısmına yapıştırıyoruz. Ctrl+ C yaptıktan sonra Ctrl+V yapmanız bazen sorun çıkarabilir. O yüzden kopyaladıktan sonra sağa tıklayarak yapıştır demeniz daha verimli bir yoldur.

Bu kısımda curl kısmından bahsetmek istiyorum. Curl komutunun açılımı “Client URL” olarak karşımıza çıkar. Bu komutun asıl amacı URL’lerin bağlanabilirliğini kontrol etmek ve veri transferi yapmaktır.

Daha sonra konsolumuza yükleme yapmak için şu komutu yazacağız

sudo apt-get update && sudo apt-get install spotify-client 

Burada update ve upgrade komutlarından bahsetmek gerekirse bu iki komut birbirinden farklıdır. Update komutu depoya eklenmiş programların güncellemelerini takip eder ve güncellemeye ihtiyaç duyan programları bizlere sunar. Bu komut üstte bahsettiğimiz paket depoları ile sisteminizde bulunan paketlerin versiyonlarını karşılaştırarak mevcut listeyi günceller. Daha sonrasında kullandığımız upgrade komutu bu sistemde güncellenecek programları yükler. Install komutuysa ilk defa yüklenmek üzere depoya eklenmiş bir programın kurulumunu yapmak için kullanılır.

Zor gibi görünen komut satırından spotify kurulumunu böylelikle tamamladık. Popüler olarak kullandığımız başka komutlara da yakından göz atalım

Linux Komutları Nelerdir?

1- PWD komutu

PWD komutu terminal kısmında nerede olduğumuzu belirtir. Daha basit anlatmak gerekirse bilgisayara ben şuan neredeyim? Sorusunu yöneltir. Bu komut Windows işletim sisteminde tree komutunun karşılığıdır.

2-LS komutu

LS komutu terminal üzerinden bulunduğunuz klasörün içerisinde ne olduğunu size sıralar.

3-CD Komutu

CD komutu Windows ve Linux da aynı işlevi yapan komutlardan birini oluşturur. Komutun açılımı “Close Directory” anlamına gelir. Bu komut bulunduğunuz klasörden atlayarak üst dizine geçmenizi sağlar. Bu komutu yapmanız için cd .. yazabilirsiniz.

4-MKDIR ve RMDIR komutları

MKDIR komutu açılım olarak “Make Directory” anlamına gelirken RMDIR komutu “Remove Directory” anlamına gelmektedir. Mkdir komutu klasör yaratmanız için kullanılmaktadır. Kullanımına örnek olarak dosyalar isminde bir klasör oluşturmak için mkdir dosyalar yazmamız gereklidir. Daha sonra rmdir dosyalar yazarak bu klasörü silebiliriz.

NOT: İçerisinde bir veya birden fazla dosya bulunan klasörleri silmek için -r komutuyla birlikte kullanmanız gerekir. Kullanım için :

rmdir -r silinecekdosya

5-TOUCH komutu

TOUCH komutu yeni bir dosya yaratmak için kullanılan bir komuttur. Mesela bir word, excel, powerpoint, python dosyası, HTML sayfası oluşturmak istediğinizde bu komutu kullanmanız gerekir. Örnek kullanım için:

touch ornek.docx | touch ornek2.html | touch ornek3.py | touch ornek4.java | touch ornek5.c

Örneklerimiz bu şekilde uzatılarak gidebilir. Şimdilik bu yazımızda bir kaç temel komuttan bahsettik. Önümüzdeki günlerde terminal üzerinden dosya kopyalama ve yapıştırma, mevcut konumdan dosya taşıma gibi komutları inceleyeceğiz. Burada bahsettiğimiz sudo, install, upgrade, update gibi komutları daha derinlemesine inceleyip sizlere aktarmak istiyorum. Hepinize keyifli günler diliyorum sonraki yazılarımda görüşmek üzere 🙂